Ppor. Stefan Karabczyński – Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie

„Walczył z hitlerowcami pod Lagarde, a po wojnie musiał walczyć z komunistami w swojej własnej Ojczyźnie.”

Stefan Karabczyński (ur. 22 grudnia 1922 r. w Kutach, zm. 31 października 2007 r. w Złotoryi) to jeden z żołnierzy i patriotów związanych z Ziemią Złotoryjską. Uczestnik kampanii wrześniowej, bitwy pod Lagarde, jeniec wojenny, skoczek spadochronowy 1. Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego i ofiara powojennych represji komunistycznych. Po wojnie osiadł w Złotoryi, gdzie przez dekady pozostawał pod nadzorem Urzędu Bezpieczeństwa, a jednocześnie przekazywał młodym pokoleniom wartości honoru, patriotyzmu i służby Ojczyźnie.

Droga do walki – od września 1939 do Francji

Urodzony w Kutach (ówczesne województwo stanisławowskie), Stefan Karabczyński już we wrześniu 1939 roku pełnił służbę w formacji Przysposobienia Wojskowego (PW). Patrolował tory kolejowe i pomagał w przerzucie polskich oficerów przez zieloną granicę do Rumunii. Sam, uciekając przed sowiecką agresją, przedostał się do Rumunii, gdzie został internowany. Z rumuńskiego więzienia uciekł i po dramatycznej podróży przez Belgrad i Ateny dotarł do Francji.

We Francji wstąpił do 1. Dywizji Grenadierów Wielkopolskich. Walczył w krwawej bitwie pod Lagarde (Lotaryngia, 1940 r.) nad kanałem Marna-Ren. Polacy walczyli tam do ostatniego naboju, często na bagnety. Po wyczerpaniu amunicji część żołnierzy dostała się do niewoli niemieckiej. Karabczyński spędził prawie trzy lata w stalagach w Westfalii i podobozach pracy – doświadczając głodu, katorżniczej pracy i upokorzeń. Z niewoli uciekł z pomocą francuskiego ruchu oporu. Po dalszych perypetiach przedostał się na Wyspy Brytyjskie.

Służba w 1. Brygadzie Spadochronowej

W Wielkiej Brytanii wstąpił do 1. Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego. Przeszedł intensywne szkolenie spadochronowe (skoki z wieży, balonu i samolotu). Służył w 3. Batalionie jako strzelec spadochronowy. Służbę zakończył w siłach okupacyjnych na terenie Niemiec. Zdemobilizowany w 1947 roku powrócił do Polski 5 czerwca tego samego roku.

Represje po powrocie do kraju

Powrót do komunistycznej Polski nie oznaczał końca walki. Jako żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i spadochroniarz Sosabowskiego był traktowany przez Urząd Bezpieczeństwa jako potencjalny „szpieg” i „dywersant”. Przez wiele lat pozostawał pod stałą inwigilacją SB. Pracował jako kierowca, lecz jego wojenna przeszłość czyniła go „wrogiem systemu”.

Mimo represji nie zrezygnował z patriotycznej postawy. W Złotoryi związał się z harcerskim kołem lotniczym „Trawers”. W 1978 roku został ojcem chrzestnym sztandaru spadochroniarzy Trawersu. Przez niemal 30 lat (aż do śmierci) był obecny w środowisku spadochroniarzy, przekazując młodym wartości honoru, pokory i służby Bogu i Ojczyźnie.

W stanie wojennym wraz z małżonką Zofią aktywnie pomagał represjonowanym spadochroniarzom – m.in. wspierał materialnie i moralnie Jana Czesława Kuska z 62. Kompanii Specjalnej „Commando”.

Dziedzictwo i upamiętnienie

Stefan Karabczyński był człowiekiem ogromnej skromności, życiowej mądrości i wielkiego patriotyzmu. W 1989 roku na wniosek Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” odsłonił złotoryjski Pomnik Niepodległości. Brał też udział w renowacji tego monumentu.

Zmarł w 2007 roku i został pochowany na cmentarzu komunalnym w Złotoryi. W 2022 roku jego grób został wpisany przez Instytut Pamięci Narodowej do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. Uroczyste oznaczenie tablicą IPN odbyło się 11 listopada 2022 roku z asystą wojskową.

Jego imię nosi Wojskowy Klub Strzelecki „Baryt” w Stanisławowie koło Złotoryi – jednostka związana z Jednostką Poszukiwawczo-Ratowniczą „Baryt”.

Wzór dla Stowarzyszenia

Postawa ppor. Stefana Karabczyńskiego – żołnierza, który walczył z hitlerowcami na Zachodzie, a po powrocie do kraju musiał stawić czoła komunistycznym represjom – jest wzorem niezłomności i wierności Ojczyźnie. Jako represjonowany żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie symbolizuje ciągłość polskiej walki o wolność: od września 1939, przez bitwę pod Lagarde i służbę w Brygadzie Sosabowskiego, aż po opór wobec totalitaryzmu komunistycznego.

Dla Stowarzyszenia Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych Ziemi Złotoryjskiej im. gen. bryg. Ryszarda Kuklińskiego ppor. Stefan Karabczyński jest ważnym świadectwem, że walka o wolną Polskę toczyła się zarówno na frontach II wojny światowej, jak i w powojennych realiach zniewolenia. Jego życie przypomina dewizę stowarzyszenia: Bóg – Honor – Ojczyzna.

---

Źródła:

 

• • Materiały Jednostki Poszukiwawczo-Ratowniczej „Baryt” i Stowarzyszenia Spadochroniarzy „Trawers”

• • Relacje lokalne i archiwalne z Złotoryi

• • Informacje IPN dotyczące grobów weteranów

• • Artykuły historyczne dotyczące bitwy pod Lagarde i 1. Brygady Spadochronowej